Μάλλον, δε θα ξυπνήσεις ένα πρωί και θα πεις «θέλω να πάω στη FES». Θα πεις «θέλω να πάω Μαρόκο» και θα τη βάλεις στο πρόγραμμα. Ένα προτεινόμενο πλάνο περιλαμβάνει Φεζ, Μαρακές και Εσαουίρα και χρειάζεται να αφιερώσεις περίπου μιάμιση εβδομάδα. Καλό είναι να ξεκινήσεις από Βόρεια (Φεζ). Μερικές μέρες μακριά από τον κοσμικό πολτό είναι αρκετές για να απολαύσεις την αυτοκρατορική καταγωγή της πόλης, να ζήσεις το μυστικισμό που παραφυλάει πίσω από τοίχους με υγρασία, να σβήσεις την κάψα με τσάι μέντας, the 'a la menthe στη γλώσσα τους (που είναι τα γαλλικά!), και αφού πάρεις δύναμη, να σηκώσεις τις σκονισμένες κάλτσες σου, έτοιμος πια, για να χαθείς στην αρχαιότερη Μεδίνα του κόσμου.

Το ταξίδι αρχίζει ξημερώματα από Αθήνα.
Καζαμπλάνκα. Υπερεκτημιμένη. Προσγειώνεσαι και της γυρίζεις την πλάτη. Φύγε μακριά με όποιο μέσο μπορείς. Αν πάρεις ταξί, μην το μοιραστείς με πολλά άτομα, για να πληρώσεις λιγότερα. Θα υποφέρεις. Προτίμησε ταξί με κλιματισμό. Πέντε ώρες ταξίδι στο άγονο τοπίο κάτω από 45 βαθμούς Κέλσιου καταντάει αυτοκαταστροφικό. Ξεκαθάρισε από πριν την τιμή, δεν είναι ντροπή να σου γράψει ο οδηγός σε ένα χαρτάκι το ποσό για να το έχεις, και εφοδιάσου με μπόλικο παγωμένο νερό και γεμάτο i-pod. Η διαδρομή προς FES είναι σαν πίστα σε ηλεκτρονικό παιχνίδι. Μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ. Δεξιά και αριστερά καυτή γη, σαν να λιώνει, και κάπου - κάπου, στη μέση του πουθενά, άντρες ντυμένοι από την κορυφή μέχρι τα νύχια, σε απόσταση εκατοντάδων μέτρων μεταξύ τους, μαζεύουν τα σκουπίδια που φτύνουν ανάγωγα αυτοκίνητα. Αυτοί οι άνθρωποι πόσα χιλιόμετρα κάνουν κάθε μέρα με τα πόδια; Πόσες λέξεις που δικαιούνται να πουν, δεν τις λένε γιατί δεν υπάρχει κάποιος να τις ακούσει; Πώς γυρίζουν σπίτι τους; Ψάχνεις να βρεις απαντήσεις για να περάσει η ώρα. Ο οδηγός δεν μιλάει, δεν ξέρει αγγλικά. Μόνο γελάει μέσα από το καθρεφτάκι. Προσπάθησε να τον κάνεις να σταματήσει για πέντε λεπτά σε μια άκρη. Πρέπει να τεντωθείς λίγο και να βγάλεις μια φωτογραφία δίπλα στο δικό τους stop . Εδώ, ακόμα και ένα διεθνές οδικό σήμα είναι γραμμένο στα αραβικά. Δεν καταλαβαίνεις τίποτα αλλά δεν σε πειράζει. Στρέψε το κεφάλι σου ελαφρά. Βλέπεις; Είσαι αλλού.

Η ζέστη συνεχίζει να καίει την οροφή του ταξί. Νομίζεις ότι έχεις πυρετό αλλά φτάνεις. Τα χιλιόμετρα τελείωσαν, άκουσες όλα τα κομμάτια στο i-pod, ήπιες όλο το νερό. Η πρώτη ταμπέλα που σε ενημερώνει ότι είσαι στη FES, σέρνει πίσω της απογοήτευση. «Για αυτό ήρθα ως εδώ;» αναρωτιέσαι. Μια μικροαστική, άτσαλη αρχιτεκτονικά πόλη, "η nouvelle Ville που δημιούργησαν αργότερα οι Γάλλοι", με πολυκατοικίες, αυτοκίνητα και φαρδιές αλέες. Ένα παιδί της αντιπαροχής, που θέλει να μεγαλώσει. Ο καλός θεός των ταξιδευτών ακούει το παράπονό σου και κάνει το θαύμα του. Σε μια στροφή, λίγο πιο έξω από τη νέα πόλη, τα τείχη της παλαιάς( Fez el Bali ). Πέτρινα, εγωιστικά ψηλά, πανέμορφα και δωρικά. Μπαίνεις από μια είσοδο και μένεις να κοιτάζεις. Νομίζεις πως από κάπου θα πεταχτεί ο Τζεφιρέλι και το συνεργείο, που γυρίζει ταινία με θέμα τη ζωή του Χριστού. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη κατοικημένη Μεδίνα στον κόσμο. Ο ταξιτζής προσπαθεί να σε πάει στο ξενοδοχείο. Δεν ξέρει πού είναι. Σταματά και ρωτάει περαστικούς. Κάποιος γνωρίζει και αλλάζει δρόμο για να σας οδηγήσει εκεί. Καλός άνθρωπος, σκέφτεσαι. Παρατά τη δουλειά του για μένα. Ετοίμασε λεφτά για να του δώσεις. Αυτή είναι η δουλειά του.

Moving tip: Ένας οικονομικός, ξεκούραστος και σχετικά αξιοπρεπής τρόπος για να μετακινηθείτε από την νέα πόλη στην παλιά αλλά και από την μια πύλη των τειχών στην άλλη (είναι μεγάλες οι αποστάσεις για να τις διανύετε με τα πόδια) είναι τα petit taxi. Τα grand taxi, αν είστε πολύ τυχεροί θα πετύχετε ένα με κλιματισμό, είναι για μεγαλύτερες αποστάσεις.

Έφτασες!
Στο ξενοδοχείο θα σε υποδεχτούν με θέρμη. Αφήνεις τα μπαγκάζια και ξεκινάς για την πρώτη βόλτα στην παλιά πόλη. Παντού κόσμος κάτω από πολύχρωμες κελεμπίες. Παιδιά, γέροι, κρυμμένες γυναίκες, λωτοί, χιλιάδες λωτοί πάνω σε πάγκους, ολόφρεσκοι, καθαρίζονται μπροστά στα μάτια σου με μαεστρία. Δοκίμασε και δροσίσου. Κοστίζουν μόνο λίγα ντιράμ. Μπες στα στενά και ξεκίνα το ψάξιμο. Ακόμα και ο πιο καλός χάρτης δεν αποτυπώνει σε λεπτομέρειες τον λαβύρινθο που κλείνουν τα τείχη. Υπολογίζεται πως υπάρχουν περίπου 9.000 στενά δρομάκια, μερικά μάλιστα είναι τόσο στενά που μετά βίας χωράει ένα άτομο για να περάσει.

Σίγουρα θα χαθείς. Προτείνουμε να βάζεις σημάδι κάποια χαρακτηριστικά κτίρια η πύλες που θα σε βοηθήσουν να γυρίσεις πίσω στο ξενοδοχείο. θυμήσου όσο περπατάς «προς τα κάτω», πηγαίνεις προς το κέντρο, αν νιώσεις πως πηγαίνεις «προς τα πάνω» απομακρύνεσαι από αυτό. Έτσι κι αλλιώς, πολλά παιδιά θα προσπαθήσουν να σε γυρίσουν πίσω αρκεί να τους ρίξεις λίγα νομίσματα στην παλάμη. Αν και η πόλη δεν είναι τουριστικός προορισμός, θα νιώσεις πως δεν είσαι μόνος. Μπες σε μαγαζάκια και χάζεψε χειροτεχνήματα. Υπάρχει παράδοση στα πήλινα αντικείμενα. Αν είσαι τυχερός θα βρείς ένα εκθετήριο - δυστυχώς δεν υπάρχουν αριθμοί και ονόματα στα σοκάκια- γεμάτο πήλινα. Θα καταλάβεις ότι είναι αυτό που προτείνουμε, αν σηκώσεις τα μάτια σου ψηλά και δεις εσωτερικά ξυλόγλυπτα μπαλκόνια και ένα αίθριο, σχεδόν τριώροφο στολισμένο με πήλινα πιάτα, σα να κρέμεται από τον ουρανό. Εκεί θα βρεις συναρπαστικά σχέδια σε μπλε χρώμα πάνω σε πιάτα, κανάτες και τεράστιες πιατέλες. Θα σου τα τυλίξουν προσεχτικά με εφημερίδες. Η αγορά της παλιάς πόλης μοιάζει ατελείωτη. Τα σουκς, οι γειτονιές με καταστήματα που εμπορεύονται τα ίδια αντικείμενα, βοηθούν λίγο στον προσανατολισμό. Εκεί θα εντοπίσεις μαγαζάκια με ιστορία 100 χρόνων και πλέον που πουλάνε φανάρια (Seffarine souk ), χαλιά, δερμάτινα, μυρωδικά ( El Attarine souk). Είναι πιθανό, αν δεν φοβηθείς να φτάσεις σε σημεία που δεν έχει πατήσει πόδι ξένου. Κάτι παζάρια σαν λαϊκή αγορά, με φρέσκα λαχανικά δίπλα σε κομμάτια κρέατος που στάζουν αίμα, μύγες παντού, χιλιάδες μυρωδιές ανάμεικτες, ψωμιά πάνω σε πάγκους, λωτούς, φρούτα που δεν έχετε ξαναδεί, σταφύλια μελωμένα. Αν δεν αντέχεις, γύρισε πίσω. Και ποτέ μην πηγαίνεις κόντρα στο ρεύμα. Ακολούθησε τη φορά κατεύθυνσης του πλήθους.

Μια από τις σπουδαιότερες εικόνες που θα πάρεις μαζί σου για πάντα είναι τα βυρσοδεψεία. Τα ταμπάκικα. Μια τεράστια έκταση στην καρδιά της πόλης γεμάτη δεξαμενές πλύσης και βαφής δερμάτων. Όσο υπέροχο είναι το θέαμα από κάποια ταράτσα, τόσο ανυπόφορη είναι η μυρωδιά. Με δυσκολία αντέχεται. Όπως σε κάθε τοπική κοινωνία που ευνοεί την αρπαχτή, έτσι και εδώ μια φωτογραφία από ταράτσα (ζήτησε βοήθεια για να βρεις την Terrasse de Tannerie) θα σου στοιχίσει. Όχι πολλά. Δίνεις ότι θέλεις σε αυτούς που θα σε ανεβάσουν στην ταράτσα. Μερικοί, μάλιστα, οι πιο επαγγελματίες, σε προμηθεύουν με κλωνάρια δυόσμου για να μυρίζεις. Το άρωμα του είναι το μόνο που μπορεί να μετριάσει τη δυσωδία από τα βυρσοδεψεία. Παρόλα αυτά, θα δεις ξυπόλητους εργάτες να δουλεύουν εδώ σαν να μην τρέχει τίποτα. Γύρω στις 50 οικογένειες ζουν από αυτά.

Στο γυρισμό για το ξενοδοχείο, αν ακούσεις να «χύνονται» από κάποιο παράθυρο παιδικές φωνές σε συγχορδία, σπρώξε την πόρτα και μπες. Είναι σχολεία με ορφανά παιδιά. Η ανάγκη για μάθηση είναι πιο πάνω από την ανυπόφορη φτώχεια και τις άθλιες συνθήκες που θα αντικρίσεις. Η δασκάλα θα σε αφήσει να καθίσεις σε ένα θρανίο, να βγάλεις φωτογραφίες με τα παιδάκια, αρκεί να βοηθήσεις οικονομικά. Θα το κάνεις, αν και δεν είναι σίγουρο σε ποια τσέπη θα μπουν τα χρήματα. Πάνω από τον πίνακα, μια φωτογραφία-σκέτη ειρωνεία. Ο νεότατος βασιλιάς του Μαρόκου χαμογελά για το έργο του!

Το βράδυ στη Φεζ μην περιμένεις πολλά. Κάθισε σε μια πλατεία μαζί με τους ντόπιους, πάρε παγωτό χωνάκι φιστίκι από τους πλανόδιους πωλητές και ξεκουράσου. Αύριο φεύγεις για Μαρακές. Ο καλύτερος - και μακράν πιο άνετος τρόπος - για να πας είναι με τρένο. Υπάρχουν καθημερινά 8 δρομολόγια για Καζαμπλάνκα, 5 για Μαρακές και 4 για Τανγκέρη. Η κράτηση είναι απαραίτητη. Κλείσε πρώτη θέση, είναι πολύ φτηνό έτσι κι αλλιώς. Η διαδρομή θα κρατήσει περίπου 8 ώρες αλλά ούτε που θα το καταλάβεις. Είναι ίσως από τις ωραιότερες διαδρομές που έχεις κάνει. Θα διασχίσεις μια ροζ έρημο με χωμάτινα σπιτάκια και φοίνικες. Να έχεις έτοιμη την φωτογραφική μηχανή. Ότι αφήνεις πίσω σου υπολόγισέ το σαν έργο που άνετα θα το έβλεπες ξανά στο σπίτι!